a espiral galega, conversa con ANA MAR FRAGA
NACEMENTO, IDENTIFICACIÓN E CAMIÑOS DO CELTISMO
1. Onde nacen as línguas celtas? Por que esa sincronía? A situación xeográfica é
determinante?
As línguas celtas ou célticas son un grupo de idiomas pretencentes á familia
indoeuropea. O bretón en Franza, o córnico no Reino Unido, o gaélico – escocés, e o
galés tamén en Reino Unido e iranda así como o irlandés e o manés.
Todas as culturas celtas compartían a mesma estructura social, o mesmo sistema de produción
e a mesma experiencia artística. E teñen tradición oral e non crían na escrita.
Teñen dialectos inentilexíbeis entre si. Son línguas moi fragmentadas.
A situación xeográfica é determinante, falamos da cultura dos castros que eran conxuntos de
comunidades federadas. En Galiza hai arredor de 6.500.
O castro era a fortaleza, o mercado e o culto e contaban cun xefe do que dependían os demáis
poboadores.
Aínda no s.viii os celtas levaron a termo a súa última expansión.
Habitaron gz máis de cen pobos celtas. Foi ademáis nesta periodo celta os comezos do idioma
galego.
Os celtas destacaron por unha constante aproxiimación á Natureza.
2. Existen en galiza aspectos, é de supoñer, sociais e culturais celtas. Poderiamos nomear
os que consideres máis relevantes?
Induscutibelmente gz é celta e o celtismo segue presente no noso país, na nosa cultura que
están asentada nos seus piares sendo base e fundamento de lendas e ritos. E no noso país está
a orixe do bosque europeo. E isto xa desde o neolítico, despois de vinte século ese legado
segue practicamente intacto. Foi o descobremento do Home como valor en si, e con culto
principal á morte coas construccións tumurais. Eles adiviñaban no voo das aves, no lume, no
ceo e nas entrañas dos mortos sacrificados. Adoraban os montes, os ríos, as árbores...Non hai
señais de ídolos nen de templos peo si de poder sacros. Aprobeitaron os deuses que viron na
terra (a auga, o lume, a lúa, a sombra, o día, a noite, os mortos...) A sú visión do tempo era
cíclica, solsticios e equinocios. Sempre en pequenas sociedades tribais.
O medallón perdido representa a constelación das Pleíades (o trunfo do día sobre a noite). Ten
seis equenas aves antropomorfas e unha estrela no medio hexagonal.
Os marcos en gz asociámolos á transgresión. A deusa da vella do pau delimitaba co pau en
cada pedra a superficie de cada pobo. E había que ter coidado en non contradecir os seus
desexos intentando aproveitarse e coller o alleo temendo por isto males e enfermidades. De
aqui vén a idea do monte mancomún en gz.
3. Ao longo da historia houbo intercambios. Cales foron os máis importantes? Existe
permeabilización?
A língua celtíbera que se falou en España central é unha variante moi tardía da antiga língua
que xorde en galiza. Galiza non é só celta senón protocelta e berce, poderiamos dicir, do
mundo celta. Como o demostra a arte e monumentos megalíticos.
Gaz e irlanda polo adn temos confirmado que somos irmáns.
O poder creador da matria é o molde que nos vai facendo á súa imaxe e semellanza. Pero non
podemos concebir unha nación como superior. E non podemos dicir que antes dos celtas non
había nada, pois estos beberon da cultura Oestrymnia da primeira idade do bronce e
relacionados cos ligures e comúns en países bretóns ,ingleses e irlandeses ,e que
permaneceron ata a chegada de Roma.
Humanizaron a nosa paisaxe, os moitos túmulos fannos pensar no que debía ser gz. Eran
recolectores... Falamos dos tempos da cultura dolménica. Estas razas que precederon aos
celtas nas costas do Atlántico, Silures, Fir Bols, Pictos e coa invasión celta esta cultura non
desaparece, adáptase...On foron os celtas os que se adaptaron?
Tanto o poeta Avenio como o historiador Plinio o Vello dicían que estos pobos anteriores
desapareceran por unha invasión de serpes. Navegaban en barcas feitas de coiro cosido e
comerciaban cos tartesos e introduciron a cultura das furnas.
O mito de Breogán no libro das invasións de Irlanda enmárcanos nunha cronoloxía celta xa
desde o neolítico, no segundo milenio antes de cristo e cando se estaba forxando xa esta
cultura atlántica.
Ata nós chegaron os círculos, as espirais, as rosetas, as esvásticas de brazos curvos ou en
ángulo recto e os trisqueis.... e relacionados cos astros e a natureza. O trisquel está inspirado
no sol e é protector.
Os primeiros europeos quizáis se acubillaron na franxa norte da península. E dende gz
marcharían cara Irlanda e Gran Bretaña.
Deixáron-nos a metalurxia do ouro, da prata, do ferro e do bronce. E traballaron tamén a
pedra e a madeira para representar deuses.
Monumentos graníticos como os dolmes, os menhires, os cromlechs e antas, son grandes
construccións de pedra dde carácter funerario. E soen ser enterramentos colectivos. Tamén
aaprecen enterramentos en cistas individuais, son máis pequenas e en posición fetal.
Detacamos o Dolmen de Dombate, a Pedra coberta de Vimianzo, a Mámoa de Eirós en Vila de
Cruces,...
En gz ademáis constrúen dolmens de corredor: Casa de Mouros en Vigo (Candeán), o megalito
de Xoñeira, a Mámoa do Rei en Vilaboa, o Dolmen de Axeitos, o Chan da Arquiña en Moaña.
Menhires destacábeis son: Lapa de Gargantás en Moraña e a Pedra Chantada en Vilalba.
En santa maría de formigueiros en Lugo, a carón dunha ermida, xa desaparecida, facían até hai
moi pouco, o ritual de erguer o menhir e logo volvelo a fundir e segundo as necesidades de sol
ou choiva.
En Ourense o conxunto pétreo de Serra de Avión, no lugar de A Touza, hai dúas pedras, macho
e femia, a uns kilómetros o un da outra e facía ese mesmo ritual que sinalamos.
Existen en gz máis pedras. A Pedra da Choiva, que ten dúas posicións, unha de repouso e outra
de alzado.
O máis impresionante dos menhires “desmontábeis” do que aínda se conservan restos, está en
Tomonde, en Cercedo, Pontevedra. Feitos con pequenas pedras, servían para atarer asimesmo
o sol e a choiva e alonxar as treboadas.
Temos tamén A Roda, sito en Barreiros, en Lugo. Remontámonos hai 5000 anos. Como as que
hai en Britania.
Quizáis sexan lugares de reunión de clans, de orde política ou de orde relixiosa.
Dos 800 túmulos megalíticos en Lugo desapareceron máis do 18%.
Cabana de Bergantiños atesoura algún dos monumentos máis importantes da arquitectura
prehistórica de gz (Dombate e o Castro de Borneiros).
En gz temos catalogados máis de 5000 túmulos de diferentes formas e tamaños.
Na Costa da Morte hai unha importante cantidade de mámoas e dolmens, máis de 600.: Arca
da Piosa, mina da Parxubeira coñecida como dolmen de Corveira, en Eiròn (Mazaricos)Pedra
da Moura...
O misterio está servido, como esa néboa secular.
4. A muller celta...?
A muller celta era guerreira e poderosa, adestradas dende nenas no arte da guerra.
Era unha sociedade matriarcai, a muller celta tiña acceso áss súas pertenezcas e propiedades,
independencia e liberdade.
Tiña dereito a voto, sendo avanzadas para o seu tempo. Unha muller solteira e con fillos era
máis considerada que unha soltería ou viúva.
Aos homes celtas non lles importaba ser gobernados por unha muller e éstas defendían os
seus dereitos.
O matrimonio celta era constituído como unha especie de contrato que duraba un ano. Se ao
pasar ese tempo querían continuar reafirmaban o seu amor.
Os fillos ata os sete anos eran coidados pola nai. A partires de esa idade facía-no os pais.
Mentras que as fillas ficaban con elas.
5. As festas celtas...?
Por exemplo a Beltaine, o 1 de febreiro ligada ao gando caprún, que era do que se alimentaba
o pobo celta.
Lugnasad, o 1 de agosto ligada á avicultura e ao deus Lug, un dos máis importantes, o deus do
Sol.
O Sanmáin, a festa dos fachos e as cabazas e do Inframundo, no mes de outono.
Os druidas sabían escribir en grego e en latín; como os antigos sacerdotes exipcios. Sen
embargo optaron sempre pola vía oral.
O solsticio de verán, sempre adicado ao deus Belenus, época precristisna, pasou a ser a festa
de San Xoán pervivindo ata nos.
6. E os mitos...
A mitoloxía celta estaba conformada polo conxunción de tres persoas divinas nunha soa. ( O
número 3 era o ben e o mal.
Pasado. Presente. Futuro. Mente. Corpo e Espírito.
A mitoloxía celta tén un único principio feminino: Brigitte, considerada a última descendente
da gran deusa Dana ou Ana.
O mito da Santa Compaña, está tamén asociada ao pobo irlandés Sid.
O pobo corporo? AS PEDRAS?
o pobo coporo foi iniciador da agricultura cara os pobos europeos, é coñecido por unha
estela funeraria na cidade de Lugo no ano 1777 ao pé da muralla baixo imperial. estos pobos
para acadar a paz, pactarían co Emperador. os principes coporos, como xefes indíxenas
exercerían a súa autoridade. A inscripción funeraria pode ser do século i Circine é un
compás,marcaría moitos núcleos de formación. Pena de Rodas e o seu emprazamento como
posíbel altar asociado a el un ara-solis ou altar celta relacionando os Coporos con el .Só existen
no mundo dúas pedras parecidas á Pena de Rodas; están en Australia e son chamadas karlú,
karlú ou Pedras do Demo en territorio aborixen.
Tamén temos outra pedra chamada a Pena do Mouro nunha parroquia de Begonte chámada
Donalbai en Begonte, en Lugo. É un monumento á fertilidade solsticial feminina. Neste lugar, o
derradeiro raio do sol poñente no día de defuntos ilumnina a conca ocular dun imaxinario
cráneo dun can; no curso de auga cara o río Ladra.
Pena do Mouro son tres enormes piares de aproximadamente tres metros de alto sobre o que
se asenta outra pedra máis pequena. en línea recta chégase a Pena de Rodas en Outeiro de Rei
(Lugo)
A lenda di que esta pena é unha Moura e que dentro habita unha gran serpe.
A pedra era o Todo en Un e o Un en Todo.
A Pedra de Fal ou do destino, ou Pedra da Coroación; convertida no sitiai ou trono do rei
Arturo. No século ix o rei Eduardo I de inglaterra leva esta pedra da abadía Escone a de
westminter para protexe-la dos vikingos. Foi usada na coroación de diversos reis escoceses ata
o 1296 cando as tropas do rei Eduardo i de Inglaterra, a roubaron. Pesaba 25 toneladas.
Lia Fal ou Pedra de Tara ou do Destino. Situada na colina de Tara no condado de Mech en
Irlanda e tamén coroou a reis irlandeses.
A Pedra Scone traída de Xerusalén que se di tiña poderes máxicos moi fortes.
Moisés, en posesión da pedra de Fal, forma unha brigada e faise peregrino para encontrar un
reino ao novo deus e chega preto de Finisterre e fallecimiento trono,fundando a relixiòn
cristiana na cidade de Brigantium, coñecida ata hoxe como Galicia, así que a pedra é levada a
Irlanda polos cristianos orixinais.
No salón de plenos do Concello coruñés está unha talla do paso da pedra por Coruña.
A tumba de Arturo, Pedra de Arturo. É un dolmen datado do 3700 a.c. Ten a ubicación nunha
colina entre Dorstone e Herefordshire en Scone.
7. Que tribos celtas destacarías?
Pobo culto en varias comarcas; son tribos que dominan co seu esforzo terreos distanciados
entre sí.
Na primeira Idade do Ferro xa se tratou esta Gens a un territorio e sempre foi difícil a súa
adscripción.
Deixaron estelas funerarias decoradas con simboloxía circular, os Zoelas son de órixe
descoñecida, quizáis étnia máis antiga de Europa.
E difícil desglosar a etapa Castrexa e castrexa-romanizada, polos moitos castros deste espazo
xeogràfico, tamén contando que moitos castros foron arrasados durante a Colonización da
Comarca Terra Chá.
Os brácaros foron un pobo moi guerreiro, as mulleres tamén eran guerreiras e loitaban a norte
defendendo a súa cidade e sempre sen mirar atrás. Eran parte dos clans galaicos. Habitando o
territorio situado entre o ríos Támega e o Cávado. Nos seus territorios foi edificada no s.vi a.c.
Brácara Augusta.
8. Os montes... por que esa importancia tran crucial?
É un dos tres grandes montes gardiáns do fin da Terra, xunto co Pindo e o Guillerme e pico
sacro.
É un macizo granítico que emerxe da punto máis noroccidental da vila de Muros; separándoa
da Costa da Morte. A alenda fala dunha vila asulagada baixo inha làgoa.
O Monte Pindo é o gran xigante de pedra que abrangue as costas da fin do mundo; é o Olimpo
celta. E acubillo de mouros. Formado fai 350 millóns de anos e contén un mar de segredos.
Esta masa rochosa está chea de esculturas naturais. E ten grotas e covas. Cando entramos na
Cova do Acibro é como entrar nas entrañas da Terra. Celebraban aí os celtas o culto de
adoración ao Sol. E os ventos da nosa galiza lévanos a través dunha antiga travesía. Era a
transformación permanente. Cando respira a deusa Galiach Beare. A raíña da nova harmonía.
O tempo para os celtas era considerado por noites e non por días; un espazo máxico( terra,
mar e ceo).
9. A idea dunha nación galega celta, redefine máis o carácter galego propio?
É unha utopía. A GZ de misterios e fondos soutos... un gran sartego de monumentos
funerarios. Ten para nós un significado sacro.
Co carácter libre e de loita.
O canto celta, os “alalás” expresan dor, alegría e ira.
Herdanza druídica de xustiza, valentía e honor; sendo o Home o fillo do Cosmos. Nunca houbo
un imperio que os unira. Eran tribos cun cadansei líder. Os templos eran os teitos de estrelas.
